Chùa Báo Ân bên hồ Hoàn Kiếm

Đăng lúc: Thứ sáu - 28/12/2012 01:44 - Người đăng bài viết: Redakteur
Vinhnghiem.de - Báo Ân là ngôi chùa lớn nhất Hà Nội thế kỷ 19 với quy mô lên tới 36 tòa nhà, 180 gian nằm ngay giữa hồ sen tỏa hương thơm ngát.
Chùa Báo Ân

Chùa Báo Ân

Mang trong mình nhiều kỷ lục nhưng đó cũng chính là ngôi chùa được cho là "đoản mệnh", chỉ tồn tại vài chục năm sau khi được khánh thành với quy mô lớn. Dấu tích duy nhất còn sót lại đến ngày nay chính là cây tháp cổ, tháp Hòa Phong, nằm bên bờ hồ Hoàn Kiếm - Hà Nội.

``Động tiên" giữa chốn kinh kỳ´´

Ngôi tháp nhuốm màu rêu phong nằm trên bờ hồ Hoàn Kiếm phía đường Đinh Tiên Hoàng, dường như là một điểm nhấn cổ kính giữa lòng Hà Nội hoa lệ. Nhiều du khách đến Hà Nội không khỏi ngỡ ngàng trước ngôi tháp cổ duyên dáng, nhiều người nghĩ rằng tháp là một trong những tác phẩm nghệ thuật xưa nằm trong quần thể Tháp Rùa - Hồ Gươm. Nhưng ít ai biết rằng ngôi tháp cổ ấy có một cái tên riêng biệt là tháp Hòa Phong và không hề nằm trong quần thể Tháp Rùa. 

Tên gọi tháp Hoà Phong có ý nghĩa là gió thuận bốn mùa. Tháp được xây dựng theo hình vuông, có ba tầng, cao 6m. Tháp Hoà Phong thuộc loại tháp bốn cửa (Tứ môn tháp). Tầng một của tháp có bốn cửa lớn với các thân tường như bốn cột nhà. Tầng hai là khối hình hộp, bốn góc xây trụ vuông đặt tượng bốn con nghê đều hướng về phía đông. tầng ba cũng có kiến trúc tương tự nhưng nhỏ hơn. Trên đỉnh tháp là bầu rượu, hay còn gọi là bầu đựng nước cam lộ. Đây là nét đặc biệt trong kiến trúc tháp Phật giáo. Ở hai mặt Đông Tây của tầng hai có đắp hình bát quái. Bát quái có từ Kinh Dịch, được Nho giáo dùng trong lý số và được Đạo giáo tiếp nhận thành biểu tượng của tôn giáo này. Ở dưới hình bát quái, trên các vòm cửa là tên của từng cửa: Báo Ân môn, Báo Nghĩa môn, Báo Phúc môn, Báo Đức môn. Ân, Nghĩa, Phúc, Đức là những yếu tố mang sắc thái Nho giáo hơn là Phật giáo. Như vậy có thể nói tháp Hòa Phong là nơi gặp gỡ của cả ba tôn giáo Nho, Phật, Đạo. Còn hai mặt Bắc và Nam của tầng hai tháp có hai chữ Phạn là Um và Hùm, vốn là hai chữ đầu và cuối của câu chú "Um ma ni Pat mê hùm" (Um: thiêng; mani: ngọc, pat mi: hoa sen, hùm: tồn tại).  Một điều đáng chú ý và thu hút các nhà khoa học tìm hiểu là ở tầng ba của tháp, tại hai mặt Đông - Tây có đắp tên chữ Hoà Phong Tháp, hai mặt Bắc Nam lại ghi Báo Thiên tháp.

Tháp Hòa Phong bây giờ là di tích duy nhất còn sót lại đến ngày nay của quần thể bề thế một thời vàng son.

Chùa Báo Ân xưa được xây dựng trên bờ phía Đông hồ Hoàn Kiếm vào khoảng năm 1846; với quy mô gồm 180 gian, 36 nóc nhà trên khu đất rộng gần 100 mẫu, mặt trước trông ra sông Hồng, mặt sau dựa vào hồ Hoàn Kiếm. Bốn mặt chùa có hào nước uốn quanh và trồng nhiều sen nên thời bấy giờ người ta còn gọi là chùa Liên Trì (chùa Ao Sen). Ngoài ra, chùa Báo Ân còn được gọi bằng một số tên khác như chùa Quan Thượng, chùa Thụ Hình.

Với vị trí đắc địa ngay cạnh hồ Gươm linh thiêng, chùa Báo Ân xưa được ví như "động tiên" giữa chốn kinh kỳ với những câu ca truyền tụng như:

"Gần xa nô nức tưng bừng

Vào chùa Quan Thượng xem bằng động tiên".

Quang cảnh thanh tịnh, đẹp đẽ của chùa Báo Ân khi ấy đã đi vào trong dân gian bằng những câu ngợi ca:

"Phong quang cảnh trí trăm đường

Trong xây chín giếng, ngoài tường lục lăng

Rõ mười cửa động tưng bừng

Đền vàng tỏa ngọc chất từng như nêm".

Vị quan Thượng Thư và công trình Phật giáo lớn nhất kinh kỳ

Chùa Báo Ân được xây dựng năm 1846 do Tổng đốc Nguyễn Đăng Giai đứng ra chủ trì. Ông vốn là người làng Phù Chánh, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.

Nguyễn Đăng Giai xuất thân trong một  danh gia vọng tộc, ông nội là tiến sĩ Nguyễn Đăng Hoành, cha ông là Hiệp biện đại học sĩ Nguyễn Đăng Tuân (là thày dạy học của Vua Thiệu Trị). Thuở nhỏ, Nguyễn Đăng Giai theo học với cha, năm Minh Mạng thứ nhất (1820), ông đỗ hương tiến (cử nhân) rồi lần lượt được bổ nhiệm các chức quan quan trọng trong triều Nguyễn. Ông là vị danh thần có nhiều công lao to lớn trong việc dẹp nạn cướp, chấn chỉnh binh thuyền, tiễu trừ nhiều nạn nhũng nhiễu hại dân, dẹp nhiều cuộc nổi loạn, mở nhà dưỡng tế cho nhân dân mất mùa, đói kém... Năm Bính Ngọ 1846, dưới triều Thiệu Trị, Nguyễn Đăng Giai khi ấy giữ cương vị Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội và Ninh Bình) đã đứng ra chủ trì, quyên tiền cho việc xây dựng chùa Báo Ân với quy mô to lớn.

Ngôi chùa lớn bậc nhất Hà thành bấy giờ được đặt tên là chùa Báo Ân hàm chứa nhiều nội hàm sâu xa trong Phật pháp. Thượng tọa Thích Bảo Nghiêm (Trụ trì chùa Bằng, ngôi chùa có tháp Báo Ân được xếp kỷ lục Tháp Phật giáo cao nhất Việt Nam) cho hay, từ Báo Ân trong ý nghĩa nhà Phật có hàm ý nhắc nhở mọi người sống trên đời phải nhớ đến tứ trọng ân gồm: Ân Tổ quốc, ân Cha Mẹ, ân Tam bảo, ân Chúng sinh.

Báo đáp Tứ trọng ân là bốn ân lớn nhất, trọng đại nhất của đời người mà bất cứ ai cũng không thể nguôi quên, có lẽ là ý nghĩa sâu xa của vị quan Tổng đốc xưa khi quyết tâm đi ngược dòng thịnh hành của Nho gia thời bấy giờ mà xây dựng nên ngôi chùa Báo Ân bề thế bậc nhất Hà thành, chỉ sau một năm tập trung công sức và tiền của, chùa Báo Ân đã được khánh thành vào năm Thiệu Trị thứ 7 (năm 1847).

Theo những tư liệu còn lại đến ngày nay thì chùa Báo Ân khi xưa nhìn từ con đường ven hồ phía đông dẫn vào chùa có tháp Hòa Phong, sau đó đến cổng chùa, rồi vượt qua chiếc cầu đúc lát gạch thì đến lầu hộ pháp, hai bên có bốn ngọn tháp đối xứng cao ba tầng. Tiếp đó là "Đại hùng bửu điện" tôn trí nhiều pho tượng Phật, tượng Bồ Tát được chế tác bởi những nghệ nhân tài hoa nhất. Chùa còn có hành lang tô đắp, chạm trổ cảnh "Thập điện Diêm Vương", mô tả sự quả báo trong chốn địa ngục khổ sai. Phía sau có điện thờ Thánh mẫu, nhà tăng xá, nhà trai đường...

"Đoản mệnh"

Là ngôi chùa lớn bậc nhất kinh kỳ thuở bấy giờ, nhưng Báo Ân có lẽ cũng là ngôi chùa "đoản mệnh" nhất.

Các tài liệu còn tồn tại đến ngày nay có sự vênh nhau về năm xây dựng và năm ngôi chùa bị phá hủy, có tài liệu nói chùa Báo Ân xây năm 1842, bị phá năm 1883; có tài liệu lại viết xây dựng năm 1846, bị phá hủy năm 1888... nhưng dù theo mốc nào thì Báo Ân vẫn là ngôi chùa có thời gian tồn tại ngắn nhất trong lịch sử các ngôi chùa ở Việt Nam với "tuổi thọ" ước khoảng trên dưới 40 năm. Ngay từ năm 1876, tức chỉ khoảng 20 năm sau khi được xây dựng bề thế, chùa Báo Ân dường như đã phần nào mất đi quang cảnh như “động tiên” thuở ban đầu.

Nhà báo Trương Vĩnh Ký từng ghi chép bằng chữ quốc ngữ trong Chuyến đi Bắc kỳ năm 1876 về cảnh trí chùa Báo Ân như thế này: "Phải chi Nhà nước lo tu bổ giữ gìn thì ra một cái kiếng rất xinh rất đẹp. Mà nay thấy chùa thầy sãi ở đó, dỡ ngói, cạy gạch bán lần đi mà ăn, nên hư tệ đi uổng quá".

Dấu tích duy nhất còn sót lại đến ngày nay của ngôi chùa từng một thời bề thế nhất Hà thành chỉ còn là tháp Hòa Phong rêu phong cổ kính. Theo nhiều nhà kiến trúc, tháp Hòa Phong mang trong mình một kiểu kiến trúc ít thấy trong kiến trúc Phật giáo với kết cấu tầng 1 to và cao hơn hẳn hai tầng trên cùng. Đến bây giờ, người ta cũng chưa lý giải nổi vì sao thuở đó quan Tổng đốc Nguyễn Đăng Giai lại cho xây tòa tháp có kiến trúc đặc biệt như vậy ở cổng chùa, chứ không phải ở trong khuôn viên như các di tích chùa cổ khác.

Bài: Nguyễn Hoài Lâm Vy, Admin.

Một góc chùa Báo Ân

Tháp Hòa Phong

Admin sưu tầm
Nguồn tin: Trung tâm Văn hóa Phật giáo Việt Nam Franken - Chùa Vĩnh Nghiêm
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 90 trong 18 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

 

Bộ đếm

  • Đang truy cập: 76
  • Hôm nay: 1329
  • Tháng hiện tại: 42865
  • Tổng lượt truy cập: 4836031

Lịch vạn sự

Tài khoản nhận cúng dường

 

Tài khoản tại CHLB Đức:
Konto-Nr.: 62715, Bankleitzahl: 760 694 40
Kreditinstitut: Raiffeisenbank Altdorf - Feucht eG
Begünstigter: VBKZ Franken e.V.
IBAN: DE68 7606 9440 0000 0627 15,
SWIFT-BIC: GENODEF1FEC
 
Tài khoản tại Việt Nam:
Tài khoản số: 060044816299
Tại ngân hàng: Sacombank,
Sở Giao dịch Tp. Hồ Chí Minh
Chủ tài khoản: Phạm Đức Phong
 
Tài khoản nơi có cộng đồng Việt Nam ở Hải ngoại:
Tài khoản số: 0170 003 105,
Ngân hàng số: 501 310 00
Tại ngân hàng: Vietinbank
Chủ tài khoản: VBKZ Franken e.V.
IBAN: DE60 5013 1000 0170 0031 05,
SWIFT-BIC: ICBVDEFF

Hướng dẫn đường đi

Thăm dò ý kiến

Đánh giá của bạn về website này

Tốt

Trung bình

Không có ý kiến gì

Cần thay đổi nhiều

Quảng bá